Nederlands Sjamanisme: De Landoudsten

De Landoudsten beeldjes - foto door Hanna Geels

Wat is sjamanisme en wat is sjamanistisch werk? Het woord sjamaan wordt als eerste teruggevonden in onderzoeksverslagen van reizigers in Siberië waarbij het woord "šamān" genoemd wordt en vertaald met "sjamaan". Dit woord is in de Tunguz taal van de oorspronkelijke bevolking de Evenki. Ze wonen doorheen heel Siberië, China en Mongolië. Dit woord werd gegeven aan de plaatselijke genezer/priester van de stammen. Een persoon die een hechte relatie onderhield met de wereld van de geesten, waar de wereld doordrenkt van was. Dit geloof noem je animisme; de levensovertuiging dat de wereld leeft en bezield is [anima = geest]. Dit betekent dat alles om je heen begeesterd is, en dus een bepaalde mate van bewustzijn bezit. Je kunt daarom dus ook met al deze geesten in verbinding komen en met hen communiceren.

Dit is wel op een andere laag dan we nu gewend zijn zoals met praten en woorden, maar het was vroeger heel normaal dat bomen en heuvels een persoonlijkheid bezaten en verschillende behoeftes en belangen hadden. De relatie tussen mens en de geestenwereld was belangrijk omdat er wederzijdse afhankelijkheid bestond; de mens stond in veel nauwer contact met de natuur en dus was er ook meer nood aan communicatie en bemiddeling.

De sjamaan was hier een specialist in. Hij of zij had een speciale gevoeligheid voor deze andere laag waar de geesten in leefden. Deze had de sjamaan bij geboorte geërfd van zijn voorouders en werd bij geboorte vaak herkend doordat er speciale tekenen rondom de geboorte voorkwamen zoals het geboren worden met de helm op of een grote moedervlek of bepaalde bijzondere omstandigheden zoals een zonsverduistering of grote storm. De oudere sjamaan van de stam herkende de pasgeborene als toekomstig sjamaan en dat de geesten deze persoon hadden uitgekozen om dit werk te doen. Sjamaan is daarom een beroep en is dit in Eurazië over de eeuwen heen gebleven. Het is een functie die dienstbaarheid vereist, toewijding, lessen en soms opoffering.

De sjamaan deed verschillende dingen en vervulde verschillende rollen, zoals die van priester, dokter, psycholoog, kunstenaar en verhalenverteller. Hij was een bemiddelaar tussen de wereld van mensen en geesten, was de bewaker van volkstradities en verhalen, maakte kunst en deed rituelen voor anderen. In Europa zijn sporen van een zelfde soort sjamanistische functie gevonden, zoals de overblijfselen van de 9000 jaar oude 'sjamane' van Bad Dürrenberg, Duitsland. De opgravingen laten een vrouw zien die ongeveer dezelfde kledij draagt als de sjamanen uit Siberië: een speciaal kostuum, een hoofdtooi met kralen van dierentanden voor de ogen als 'gordijn', een gewei en ook veren aan de bovenkant. Dit is bijna exact dezelfde soort van kledij als de sjamanen in Siberië nu nog steeds dragen en wat zij al duizenden jaren doen. We gaan er dus vanuit - met uiteraard nog meer bewijsmateriaal - dat er eenzelfde soort praktijk bestond in onze regionen. Hier kan veel over verteld worden [en ook over Nederlands Sjamanisme kan je in een andere blogpost lezen] maar deze post gaat over de Landoudsten, wie zijn zij?

De Landoudsten

"De Negen van Laagland: de Landoudsten. In de droom doemen de gestalten op uit de mist. De mist van de tijd, van de lagen der eeuwen. De één uit het moeras, de ander het woud, nog een ander het veld.. "Luister hier, vrouw" De man komt naar voren. "Luister goed, mens" Zijn hoed is van vilt. "Luister en spreek" Spreek? Ik ga zitten op de steen. Ik kan me niet meer bewegen van de kou. Mijn adem maakt geen wolkjes. Waar ben ik? Ben ik dood? Ik huiver. Ik hou mezelf vast aan de stok tussen mijn vingers. Ik hoor een rinkelend geluid dichtbij mijn oor. Alsof er in mijn hoofd honderd ijzeren ratels geschud worden. Ik krijg er druk op mijn hoofd van. Mijn hersenpan kookt over.

Als een ketel. Bruisend. "Naar binnen toe!" Het bevel klinkt als een legeraanvoerder en ik sluit automatisch mijn ogen. Woorden komen. Woorden met beelden. Woorden op zang.

Woorden op ritme.

Als een woordenrivier die danst door mijn geest. "Ik kan het niet onthouden!" Zeg ik onthutst. "Dan moet je maar terugkomen" zegt een vrouwenstem. En ik kwam terug en ik schreef het op. En ik ben nog aan het schrijven. En terugkomen.

En...spreken. Zingen. Spreken. Zingend spreken." - Trance-ervaring 2024

De Landoudsten zijn oeroude landgeesten van Nederland. Ik droomde vier jaar geleden voor het eerst over hen. Eerst verstond ik hen niet, maar er kwam een tolk. Een voorouder. Zij begreep wel hun taal en meer veel moeite leerden we elkaar (weer) begrijpen. Hun essentie kregen een plek in de vorm van geesthuizen, zoals we dat in sjamanisme noemen: beeldjes waarin de geesten wonen. "De Landoudsten moeten geboren worden uit negen inheemse bomen, daarna moeten ze opnieuw geboren worden uit het Laaglandse moeras, tussen het riet.... als laatste zullen ze geboren worden door hun geest met het hout te verbinden" zei deze voorouder.

De Landoudsten zijn vaak een soort fusie tussen een voorouder en een landgeest. Aangezien na onze dood een deel van onze ziel zich te rusten legt in de natuur, gaat dit deel op in het landschap. Daarnaast zijn een aantal van deze oudsten wezens die men als Reus zou bestempelen, zoals in de Noordse sagas. Ze laten zich niet exact definiëren maar dat zij land-voorouders zijn is het meest duidelijk.

De Negen worden me heel duidelijk als zeer betrokken landgeesten/voorouders die zich kenbaar maken en hun hulp en leiding bieden, maar ze zijn niet alleen dat, ze zijn innig verbonden, verwéven, met het landschap. Sommigen met hele specifieke plekken uit Nederland.

Traditioneel sjamanisme heeft het vaak over meerdere zielen, waaruit we bestaan. Daarvan gaan na de dood een aantal door naar de andere kant maar één deel blijft hier, legt zich te rusten in het landschap...in een boom...of steen. De voorouder verwordt tot een natuurgeest, mengt zich ermee. Ook onze eigen voorouders geloofden dit, zo lezen we dat geslachtsgemeenschap op een hunebed of tegen een steen de voorouder-geest die in de stenen rust te doen overgaan in de baarmoeder van de vrouw.

Deze Landoudsten zijn hoeders van Nederland. Ze hebben alles gezien van ons volk en zij zijn de basis van wat zich als sjamanisme heeft geopenbaard in ons verleden. Wie immers dan de natuur zelf heeft de sjamanen die hier eeuwen geleden rondliepen onderwezen? De natuur, de Landoudsten, leerden hem over de extase trance, over de ingangen naar de onderwereld, over orakels en over heling. Over sjamanisme van deze grond, te werken met de krachten die hier woonden. In elk land/regio is animisme en sjamanisme verschillend.

De Landoudsten leren ons opnieuw over HIER. Hoe het hier was. Onze planten, onze bomen, onze vlaktes, onze rivieren, onze taal, onze oer woorden… Daarnaast vervullen ze een grote rol in het herwortelen in Nederland. Helpen ze allen die hier wonen zich welkom te voelen en thuis te voelen.

Maar ook hoe weer een verbinding met de natuur kunnen opbouwen die ecocentrisch is in plaats van antroposentrisch. Oeroude universele waarden als verbinding, eerlijkheid, vertrouwen weer centraal te stellen ipv macht, hebzucht en egocentrisme.

Wij behoren tot dit land.

De Landoudsten helpen je te wortelen en thuis te komen hier, ongeacht je afkomst of voorouders, je woont hier en deze grond is jouw basis. Je basis geeft stabiliteit, rust, verbondenheid, geborgenheid.

Met Nederlands Sjamanisme duiken we in het diepe wat betreft deze materie: ons Nederlands animistisch verleden en het omzetten naar sjamanisme. Leren hoe we ons sjamanisme kunnen wortelen in deze oeroude grond vol met verhalen, magische gebruiken en rituelen om zo weer een levende Nederlands Sjamanistische traditie te creëren.

Uit mijn toekomstige boek "Nederlands Sjamanisme en de Landoudsten" 2027 © Mirjam van Donselaar / De Belewitte